Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes, đặc biệt là muỗi Aedes aegypti. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, diễn biến từ nhẹ đến nặng và trong một số trường hợp có thể gây sốc, xuất huyết nặng, tổn thương cơ quan, thậm chí tử vong.
Trong những tháng thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản, nguy cơ sốt xuất huyết có xu hướng gia tăng. Vì vậy, việc hiểu đúng về bệnh, nhận biết các dấu hiệu cảnh báo và chủ động phòng chống muỗi là biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Sốt xuất huyết là bệnh gì?
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh do virus Dengue gây ra. Virus có 4 típ huyết thanh chính gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Một người sau khi mắc một típ virus có thể hình thành miễn dịch lâu dài với chính típ đó, nhưng vẫn có khả năng mắc các típ còn lại. Đặc biệt, nhiễm Dengue lần thứ hai với một típ huyết thanh khác có thể làm tăng nguy cơ diễn biến thành sốt xuất huyết nặng.
Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường. Muỗi cái Aedes bị nhiễm virus khi hút máu người đang mang virus, sau đó truyền virus sang người lành qua vết đốt. Loài muỗi này thường sinh sản ở những dụng cụ, vật chứa có nước đọng trong và xung quanh nhà. Đáng lưu ý, muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết thường hoạt động và đốt người chủ yếu vào ban ngày.
Những triệu chứng thường gặp
Sau khi bị muỗi nhiễm virus đốt, bệnh thường có thời gian ủ bệnh khoảng 4–10 ngày. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng từ nhẹ đến rõ rệt, trong đó thường gặp:
• Sốt cao, có thể lên tới khoảng 40°C;
• Đau đầu nhiều;
• Đau phía sau hốc mắt;
• Đau mỏi cơ, xương, khớp;
• Buồn nôn hoặc nôn;
• Phát ban;
• Mệt mỏi, chán ăn;
• Có thể xuất hiện các biểu hiện xuất huyết như chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi.
Các triệu chứng thông thường có thể kéo dài khoảng 2–7 ngày. Tuy nhiên, mức độ sốt giảm không đồng nghĩa với việc bệnh đã khỏi hoàn toàn. Đây là điểm đặc biệt quan trọng mà người bệnh và gia đình cần lưu ý.
Hạ sốt chưa chắc đã là dấu hiệu hồi phục
Một trong những nguy hiểm của sốt xuất huyết là giai đoạn nguy kịch thường xuất hiện vào khoảng ngày thứ 3–7 của bệnh, thời điểm người bệnh có thể vừa hạ sốt hoặc hết sốt.
Do đó, khi nhiệt độ cơ thể giảm, người nhà không nên chủ quan cho rằng bệnh đã khỏi. Ngược lại, cần tiếp tục theo dõi sát tình trạng người bệnh và đặc biệt chú ý các dấu hiệu cảnh báo.
Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng
Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu bất thường như:
• Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần;
• Nôn liên tục;
• Chảy máu chân răng, chảy máu mũi;
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân có máu;
• Thở nhanh, khó thở;
• Mệt lả, bồn chồn hoặc vật vã;
• Da nhợt, lạnh;
• Khát nhiều;
• Chóng mặt, yếu nhiều hoặc có biểu hiện tụt huyết áp.
Sốt xuất huyết nặng có thể gây thoát huyết tương dẫn đến sốc, xuất huyết nặng và tổn thương các cơ quan. Đây là tình trạng cấp cứu cần được điều trị và theo dõi tại cơ sở y tế.
Điều trị sốt xuất huyết như thế nào?
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhằm loại bỏ virus Dengue. Điều trị chủ yếu là theo dõi diễn biến bệnh, nghỉ ngơi, bù dịch phù hợp, kiểm soát triệu chứng và phát hiện sớm các biến chứng.
Khi nghi ngờ hoặc được chẩn đoán mắc sốt xuất huyết, người bệnh cần:
• Thứ nhất, nghỉ ngơi và uống đủ nước. Có thể sử dụng nước lọc, dung dịch oresol hoặc các loại nước phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế để hạn chế tình trạng mất nước.
• Thứ hai, hạ sốt đúng cách. Paracetamol có thể được sử dụng để hạ sốt, giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
• Thứ ba, tuyệt đối không tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen để hạ sốt, giảm đau khi nghi ngờ sốt xuất huyết, bởi các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
• Thứ tư, theo dõi sát trong những ngày bệnh diễn biến. Việc xét nghiệm máu và các kiểm tra cần thiết sẽ được bác sĩ chỉ định tùy theo ngày bệnh, triệu chứng và tình trạng của từng người.
Người bệnh không nên tự ý truyền dịch tại nhà hoặc tự mua thuốc điều trị khi chưa được bác sĩ đánh giá. Khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Ai có nguy cơ diễn biến nặng?
Sốt xuất huyết có thể diễn biến nặng ở bất kỳ người bệnh nào. Đặc biệt cần theo dõi chặt chẽ những người có nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền.
Ngoài ra, người từng mắc sốt xuất huyết trước đó vẫn có thể mắc lại do virus Dengue có nhiều típ huyết thanh. Nhiễm lần sau bởi một típ virus khác có thể làm tăng nguy cơ mắc sốt xuất huyết nặng.
Chủ động phòng bệnh từ chính gia đình
Hiện nay, kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vẫn là một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng chống sốt xuất huyết.
Mỗi gia đình cần thực hiện thường xuyên:
• Đậy kín các dụng cụ chứa nước;
• Thay nước và vệ sinh các dụng cụ chứa nước định kỳ;
• Loại bỏ chai lọ, lon, lốp xe cũ và các vật dụng có khả năng đọng nước;
• Không để nước đọng trong chậu cây, khay nước, xô, chậu và các vật chứa khác;
• Giữ vệ sinh môi trường xung quanh nhà;
• Sử dụng màn khi ngủ, kể cả ban ngày;
• Sử dụng các biện pháp xua muỗi phù hợp;
• Mặc quần áo dài để hạn chế muỗi đốt.
Đặc biệt, khi trong gia đình có người mắc hoặc nghi mắc sốt xuất huyết, cần tăng cường các biện pháp tránh muỗi đốt cho người bệnh để hạn chế việc muỗi tiếp xúc với máu có virus và tiếp tục truyền bệnh cho những người khác.
Đừng chủ quan với một cơn sốt
Sốt xuất huyết trong nhiều trường hợp có thể tự hồi phục nhưng cũng có thể chuyển nặng nhanh chóng. Điều quan trọng không chỉ là nhận biết bệnh mà còn phải theo dõi đúng thời điểm, phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo và đến cơ sở y tế khi cần thiết.
Đặc biệt, người dân không nên tự chẩn đoán dựa vào triệu chứng hoặc chỉ dựa vào việc “hết sốt”. Khi có biểu hiện sốt cao kèm đau đầu, đau mỏi người, buồn nôn, phát ban hoặc các triệu chứng bất thường, cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn theo dõi phù hợp.
Phòng bệnh bắt đầu từ việc không để muỗi có nơi sinh sản. Nhận biết bệnh sớm, theo dõi đúng và điều trị kịp thời chính là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm do sốt xuất huyết.