Vào mùa đông, thời tiết lạnh, độ ẩm cao cùng các đợt không khí lạnh tăng cường là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh xâm nhập và phát triển, đặc biệt là các bệnh lý đường hô hấp như cảm lạnh, cảm cúm, viêm đường hô hấp trên. Khi cơ thể bị nhiễm lạnh kéo dài, sức đề kháng suy giảm, nếu không có các biện pháp hỗ trợ phù hợp sẽ dễ dẫn đến khởi phát bệnh. Bên cạnh các phương pháp phòng bệnh và điều trị bằng y học hiện đại, xông hơi là một phương pháp chăm sóc sức khỏe quen thuộc trong y học cổ truyền, vẫn được nhiều người áp dụng như một liệu pháp hỗ trợ giúp phòng ngừa và giảm nhẹ các triệu chứng cảm lạnh, cảm cúm khi thực hiện đúng cách.


Xông hơi trong mùa lạnh dưới góc nhìn y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, cảm cúm và các chứng bệnh do nhiễm lạnh chủ yếu xuất phát từ sự xâm nhập của ngoại tà như phong, hàn, thấp, nhiệt khi vệ khí suy yếu, làm mất cân bằng âm dương trong cơ thể. Trong đó, vào mùa lạnh, phong hàn là yếu tố gây bệnh thường gặp nhất.

Xông hơi là một phương pháp giúp phát tán phong hàn ra ngoài qua da và đường hô hấp, từ đó hỗ trợ làm giảm các triệu chứng như nghẹt mũi, đau đầu, ớn lạnh, mệt mỏi. Từ xa xưa, ông bà ta đã sử dụng các loại lá thuốc để xông khi bị cảm lạnh, cảm cúm. Đến nay, dù y học hiện đại đã có nhiều tiến bộ, xông hơi vẫn được ghi nhận là một liệu pháp hỗ trợ có giá trị nếu áp dụng đúng chỉ định.

Lợi ích của xông hơi trong thời tiết lạnh

Xông hơi đúng cách có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt trong mùa lạnh:

- Giúp làm ấm cơ thể, cải thiện tuần hoàn máu: Hơi nóng giúp giãn mạch ngoại biên, tăng lưu thông máu, từ đó giảm cảm giác rét run, đau mỏi cơ, nặng đầu do nhiễm lạnh.

- Hỗ trợ thông thoáng đường hô hấp trên: Hơi nước ấm làm loãng dịch nhầy ở mũi, xoang, giúp giảm nghẹt mũi, dễ thở hơn. Các dược liệu thường dùng trong xông hơi như sả, bạc hà, kinh giới, tía tô có mùi thơm dễ chịu, đồng thời có tác dụng hỗ trợ kháng khuẩn nhẹ.

- Giúp thư giãn tinh thần, cải thiện giấc ngủ: Xông hơi giúp giảm căng thẳng, thư giãn cơ bắp, từ đó hỗ trợ ngủ sâu hơn. Trong mùa lạnh, khi hoạt động thể lực giảm, nguy cơ stress tăng, xông hơi là một biện pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần hữu ích.

- Hỗ trợ giải biểu theo y học cổ truyền: Khi ngoại tà mới xâm nhập và cơ thể còn đủ sức đề kháng, việc phát tán tà khí qua tuyến mồ hôi được xem là một hướng hỗ trợ phù hợp.


Những trường hợp có thể áp dụng xông hơi

Xông hơi có thể được sử dụng trong các trường hợp sau:

- Người mới nhiễm lạnh, có dấu hiệu cảm hàn

- Người bị cảm cúm mức độ nhẹ, không sốt cao, không khó thở

- Người khỏe mạnh sử dụng xông hơi để giữ ấm cơ thể, thư giãn và phòng bệnh

Những trường hợp không nên xông hơi

Không nên áp dụng phương pháp xông hơi trong các trường hợp:

- Sốt cao trên 38,5°C, cơ thể mệt lả, có dấu hiệu mất nước

- Trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 12 tuổi, do nguy cơ bỏng và khó kiểm soát nhiệt độ

- Người cao tuổi, người mắc các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường nặng

- Phụ nữ mang thai, đặc biệt trong 3 tháng đầu

- Người có tổn thương da, nhiễm trùng ngoài da

- Người đang trong cơn hen cấp, khó thở hoặc mắc viêm phổi

Một số dược liệu thường dùng trong xông hơi y học cổ truyền

Các dược liệu dùng để xông hơi thường dễ tìm, có thể sử dụng tại nhà, bao gồm:

- Bạc hà: Giúp thanh nhiệt, thông mũi họng

- Tía tô: Có tác dụng ấm, tán hàn

- Sả, gừng, vỏ bưởi: Giúp làm ấm cơ thể, giảm nghẹt mũi

- Kinh giới: Tán phong, hỗ trợ giải biểu

Trong bối cảnh mùa lạnh và thời tiết ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh đường hô hấp và cúm mùa gia tăng, xông hơi là một phương pháp chăm sóc sức khỏe đơn giản, tiết kiệm và dễ thực hiện. Nếu được áp dụng đúng cách và đúng đối tượng, xông hơi có thể giúp duy trì thân nhiệt, hỗ trợ thông thoáng đường hô hấp, cải thiện giấc ngủ và giảm căng thẳng. Tuy nhiên, người dân cần lưu ý và nên tham khảo ý kiến cán bộ y tế khi có bệnh lý nền hoặc triệu chứng nặng.

Tác giả bài viết: Bác sĩ Hồ Việt Đức, Khoa Y học cổ truyền – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Phổi Nghệ An