Hen phế quản là bệnh lý hô hấp mạn tính thường gặp, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và đang có xu hướng gia tăng. Nếu không được phát hiện sớm và quản lý đúng cách, bệnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và sinh hoạt hằng ngày của người bệnh.


Hen phế quản – gánh nặng sức khỏe cộng đồng

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hen phế quản là một trong những bệnh mạn tính phổ biến nhất trên toàn cầu, mỗi năm gây ra khoảng 400.000 ca tử vong, chủ yếu tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình – nơi việc tiếp cận dịch vụ y tế và điều trị còn nhiều hạn chế. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc hen phế quản ước tính khoảng 3 - 5% dân số, trong đó trẻ em chiếm tỷ lệ cao hơn người lớn. Thực tế cho thấy vẫn còn nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán và điều trị đầy đủ khiến tình trạng bệnh không được kiểm soát hiệu quả.

Hen phế quản là gì?

Hen phế quản là một bệnh viêm mạn tính của đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng tăng phản ứng của phế quản với các yếu tố kích thích, gây co thắt phế quản và tắc nghẽn luồng khí có tính chất hồi phục. Bệnh thường diễn tiến thành từng cơn và có thể kiểm soát được nếu điều trị đúng cách.


Nguyên nhân

Nguyên nhân chính xác của hen phế quản chưa được xác định rõ, nhưng bệnh liên quan đến nhiều yếu tố:

- Yếu tố di truyền và cơ địa dị ứng

- Dị nguyên môi trường như: bụi nhà, phấn hoa, lông thú, nấm mốc

- Ô nhiễm không khí, khói thuốc lá, mùi hóa chất

- Nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em

- Thay đổi thời tiết, không khí lạnh hoặc gắng sức quá mức


Triệu chứng

Triệu chứng hen phế quản thay đổi tùy mức độ bệnh và từng thời điểm, thường bao gồm:

- Khó thở: Cảm giác thở nặng, phải gắng sức khi thở

- Thở khò khè (tiếng rít khi thở ra)

- Ho kéo dài hoặc tái phát (hay gặp về đêm và sáng sớm)

- Cảm giác tức, nặng ngực


Đặc điểm cơn hen

- Triệu chứng tái phát theo từng cơn, mức độ từ nhẹ đến nặng; giữa các cơn có thể bình thường.

- Các triệu chứng có thể xuất hiện hoặc nặng lên khi tiếp xúc dị nguyên, gắng sức, nhiễm lạnh, nhiễm trùng hô hấp hoặc căng thẳng tâm lý.


Chẩn đoán

Chẩn đoán hen phế quản dựa vào:

- Khai thác triệu chứng lâm sàng điển hình và tiền sử bệnh.

- Đo chức năng hô hấp (hô hấp ký) – đây là phương pháp quan trọng nhất để phát hiện tình trạng tắc nghẽn đường thở và khả năng hồi phục sau dùng thuốc giãn phế quản.

- Đo lưu lượng đỉnh thở ra.

- Có thể sử dụng thêm đo FeNO, các test dị ứng để hỗ trợ chẩn đoán.

Điều trị

Mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm đường thở, giảm triệu chứng, phòng ngừa cơn hen cấp và duy trì chức năng hô hấp ổn định. Các biện pháp gồm:

- Sử dụng thuốc dự phòng để kiểm soát hen ở mức độ ổn định và thuốc cắt cơn khi cần theo chỉ định của bác sĩ

- Tuân thủ phác đồ điều trị, không tự ý ngừng thuốc

- Theo dõi triệu chứng, tái khám định kỳ để được bác sĩ thăm khám, đánh giá mức độ bệnh, mức độ đáp ứng thuốc và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp


Phòng ngừa cơn hen phế quản

Để hạn chế và phòng ngừa cơn hen cấp, người bệnh cần:

- Tránh tiếp xúc với các yếu tố khởi phát cơn hen (dị nguyên, khói thuốc, ô nhiễm)

- Giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh, hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột

- Duy trì môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng

- Tiêm phòng cúm, phế cầu định kỳ

- Tập luyện thể dục phù hợp với thể trạng

- Tuân thủ điều trị dự phòng và mang theo thuốc cắt cơn khi cần thiết

Hen phế quản là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng trên toàn thế giới. Tuy là bệnh mạn tính chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng nếu phát hiện sớm, quản lý lâu dài và điều trị đúng phác đồ, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức, tăng cường giáo dục người bệnh, chủ động phòng ngừa chính là nền tảng giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và hạn chế các biến chứng nguy hiểm.

Tác giả bài viết: Bác sĩ Nguyễn Thị Thùy – Khoa Nội 4, Bệnh viện Phổi Nghệ An